Il team dal «Atlas dal Grischun Rumantsch» tschertga persunas da lingua rumantscha per registraziuns da lingua e da tun. La finamira dal studi è da registrar la diversitad linguistica dal rumantsch e da la far visibla en in atlas linguistic digital. L’atlas linguistic futur duai servir tant sco basa da datas per la scienza sco er porscher a la vasta publicitad in access al bain cultural rumantsch.
Entant ch’i dat gia atlas digitals per autras linguas naziunalas svizras, mancava fin ussa ina documentaziun cumplessiva dal rumantsch che vegn discurrì actualmain. Per l’atlas linguistic vegnan perquai interrogadas 300 persunas da l’entir territori rumantsch davart lur dialect. Il material da dumondas è concepì uschia ch’ins po intercurir uschè blers aspects linguistics sco pussaivel: vocabulari, pronunzia, grammatica e lingua da mintgadi. Las participantas ed ils participants absolvan differentas incumbensas durant in’intervista da circa trais uras. Ina participaziun cumplaina vegn indemnisada cun CHF 100.
Tschertgadas èn persunas da tut las vegliadetgnas che han gia discurrì rumantsch sco uffants en lur famiglia e che dovran anc oz la lingua en il mintgadi. Ultra da quai duain las participantas ed ils participants anc adina viver u puspè viver en il medem lieu, nua ch’els èn creschids si. Quests criteris garanteschan tranter auter che las datas linguisticas registradas èn cumparegliablas ina cun l’autra.
A partir dals 21-08-2026 pon persunas interessadas, ch’adempleschan questas premissas, contactar il team da perscrutaziun sur il suandant link per sa participar al studi: phgr.ch/atlas-rumantsch
Sustegnair il project pon era persunas che na pon sezzas betg sa participar al project cun trametter vinavant l’appel ad amias ed amis ed al circul d’enconuschents.
En il rom d’in studi preliminar, al qual èn sa participadas passa 1'000 persunas, èn vegnidas rimnadas l’onn passà datas linguisticas cun agid d’ina enquista online. Ils resultats mussan co ch’il rumantsch discurrì sa differenziescha anc adina regiunalmain e localmain, ma era tranter differentas gruppas socialas. Uschia fan ins p.ex. a Sedrun creflis u mams da Nadal, a Savognin biscuits u momas ed a Scuol puspè past(in)as u grassins (guarda charta cun exempels). Il rumantsch enconuscha varsaquantas denominaziuns per «Guetzli». Il medem mument numnan per exempel persunas pli giuvnas da Mustér la «Geiss» oz plitost caura e betg pli tgaura sco pli baud. Era la moda e maniera co che la lingua vegn acquistada en famiglia ed en il conturn local ha in effect sin il rumantsch discurrì, uschia per exempel tar la tscherna da las furmas dal passà tut tenor il context.
Atlas linguistics documenteschan talas differenzas discurridas ch’ins enconuscha uschiglio be dal tadlar.
Il project che vegn promovì dal Fond naziunal svizzer dura 4 onns e vegn realisà a la Scola auta da pedagogia dal Grischun en collavuraziun cun l’Universitad da Friburg. La professura da rumantsch da l’Universitad da Friburg ha la direcziun dal project.
Atlas linguistics sa basan sin ina lunga tradiziun scientifica. En quest connex vegnivan interrogads pli baud surtut umens pli vegls che lavuravan en l’agricultura, per survegnir material linguistic uschè «nunmidà» ed «autentic» sco pussaivel. En studis pli moderns vegn dentant fatg stim da represchentar l’entira populaziun areguard la vegliadetgna, la schlattaina, la furmaziun ed ulteriurs facturs socials. Er en il «Atlas dal Grischun Rumantsch» vegnan quests facturs resguardads.
Scola auta da pedagogia dal Grischun
Manader dal project: Matthias Grünert, Universitad da Friburg/Svizra e Scola auta da pedagogia dal Grischun, perscrutaziun & svilup, matthias.gruenert@phgr.ch u atlas.rumantsch@phgr.ch, +41 26 300 79 27, +41 78 813 39 63
Il rumantsch ha ina impurtanza speziala a la Scola auta da pedagogia dal Grischun. Sco scola auta dal chantun triling ha ella la responsabladad da promover e sviluppar vinavant la lingua rumantscha. Ma co sa mussa quest engaschament en il mintgadi da la scola auta – e tge effectuescha el sur il campus ora?
ulteriuras infurmaziuns
Ihr Browser (IE 11) ist leider zu alt und wird nicht mehr unterstützt.