Nua che la plurilinguitad vegn vivida

Uschia rinforza la Scola auta da pedagogia dal Grischun il rumantsch

En l’auditori vegni discurrì sursilvan, en ils sulers midan students en vallader u puter, en il seminari vegni discutà per tudestg e tranteren dumandà per talian. Tgi che studegia u lavura a la Scola auta da pedagogia dal Grischun, senta svelt ch’igl è normal che tudestg, rumantsch e talian s’inscuntran sin il campus. La plurilinguitad n’è nagina teoria, ella vegn vivida.

Ensemen sur ils cunfins da l’idiom

Da scolar persunas d’instrucziun per il territori linguistic rumantsch è ina da las incumbensas centralas da la SAP dal Grischun. Las studentas ed ils students han differentas ragischs linguisticas. Els discurran sursilvan, vallader, puter, surmiran u sutsilvan. Intgins scrivan en rumantsch grischun. Quai che tuna l’emprim anc different, crescha svelt ensemen. Gia suenter in semester sa chapeschan las studentas ed ils students sur ils cunfins dals idioms. Uschia schlargian las studentas ed ils students lur cumpetenzas linguisticas e sviluppan a medem temp ina chapientscha cuminaivla per la varietad dal rumantsch.

Durant il studi acquistan els enconuschientschas professiunalas, linguisticas e didacticas per instruir rumantsch e per promover la plurilinguitad en scolas grischunas. Il rumantsch na vegn betg resguardà isoladamain, mabain chapì sco part d’ina didactica da plurilinguitad integrada. Las studentas ed ils students emprendan da colliar las enconuschientschas linguisticas existentas dals uffants e da nizzegiar ellas per l’ulteriur emprender. Grazia a la stretga colliaziun tranter teoria e pratica pon las studentas ed ils students nizzegiar las enconuschientschas scientificas actualas directamain per lur instrucziun.

Uschia contribuescha la SAP dal Grischun da maniera decisiva al futur dal rumantsch. La scola è numnadamain in dals lieus ils pli impurtants, nua che la lingua vegn dada vinavant a la proxima generaziun – e per quest intent dovri persunas d’instrucziun da rumantsch qualifitgadas.

Dal project da perscrutaziun en la stanza da scola

Co reussescha ina buna instrucziun da rumantsch? Tge meds d’instrucziun sustegnan il meglier las persunas d’instrucziun? E co sa sviluppa il rumantsch en ina societad plurilingua?

Da questas dumondas s’occupan las perscrutadras ed ils perscrutaders da la professura da rumantsch e didactica da rumantsch da la SAP dal Grischun. Per quest intent collavuran els stretgamain cun las scolas. Las enconuschientschas acquistadas vegnan integradas en novs meds e concepts d’instrucziun ed arrivan uschia là nua ch’ellas vegnan duvradas: en stanza da scola.

In exempel è Mediomatix, ina retscha da meds d’instrucziun moderns per tut ils tschintg idioms rumantschs. Cun Avraportas sviluppa la professura cuntinuadamain ina retscha da meds d’instrucziun per rumantsch sco segunda lingua e lingua estra. Ella sa participescha er a projects da perscrutaziun naziunals, tranter auter in project davart la variaziun linguistica en il territori rumantsch che vegn sustegnì dal Fond naziunal svizzer.

La SAP dal Grischun collavura plinavant cun autras scolas autas ed universitads svizras che s’occupan da la lingua, cultura e didactica rumantscha. Uschia vegnan sias enconuschientschas professiunalas integradas en projects communabels da perscrutaziun e svilup. Il barat professiunal rinforza la rait scientifica e gida a sviluppar il rumantsch sco lingua da furmaziun e perscrutaziun. Il medem mument promova la SAP dal Grischun consequentamain la generaziun giuvna scientifica.

La via en las scolas

Las novas enconuschientschas arrivan betg be sur la furmaziun da las persunas d’instrucziun futuras en las scolas. En furmaziuns supplementaras ed a chaschun dad occurrenzas spezialisadas emprendan persunas d’instrucziun ad enconuscher resultats actuals da la perscrutaziun, concepts d’instrucziun e novs meds d’instrucziun. Uschia survegnan ellas impuls pratics ch’ellas pon tematisar directamain en lur instrucziun da rumantsch.

Uschia ha la lavur da la SAP dal Grischun in effect sur il campus ora: La perscrutaziun daventa utilisabla per la pratica, novs meds d’instrucziun chattan accoglientscha en l’instrucziun e las persunas d’instrucziun survegnan sustegn en l’intermediaziun dal rumantsch.

Dapli ch'ina purschida da studi

Rumantsch è bler dapli ch’in rom d'instrucziun a la SAP dal Grischun. Quai sa mussa er en il mintgadi da la scola auta: collavuraturas e collavuraturs integreschan lur cumpetenzas linguisticas en lur lavur e sesidas han lieu en pliras linguas. Questa trilinguitad vivida caracterisescha la cultura da la SAP dal Grischun e la renda unica en tut la Svizra.

La plurilinguitad è qua bler dapli ch’ina incumbensa da furmaziun. Ella fa part da l’identitad da la scola auta ed è ina fermezza ch’enritgescha medemamain la perscrutaziun, l’instrucziun e la collavuraziun.