Perscrutaziun en il Grischun

Il talian fa part dal Grischun

Giulia Soldati e Serena Duranti perscruteschan en il project dal FSN «MoMIt» da la Scola auta da pedagogia dal Grischun e da l’Universitad da Berna co che scolaras e scolars da la sisavla classa, persunas d’instrucziun e geniturs vesan la lingua taliana e l’instrucziun da talian en il Grischun tudestg: tar l’emprender, l’instruir e tar il sustegn a chasa. En il center stattan las tenutas, ils sentiments e la motivaziun. Il project vul eruir, tge perspectivas che las trais gruppas en mira han e quant ferm che quellas stattan en connex ina cun l’autra. Ultra da quai examinescha il team da perscrutaziun, sch’i dat in connex cun las cumpetenzas da talian dals uffants. Il Grischun è l’unic chantun triling da la Svizra. Il talian n’è betg mo rom da scola, mabain er ina lingua minoritara ed uffiziala. En las scolas primaras tudestgas emprendan ils uffants a partir da la 3. classa talian sco emprima lingua estra.

Per l’emprima part dal project ha il team da perscrutaziun manà discussiuns en gruppa cun 45 persunas: mintgamai 15 scolaras e scolars, persunas d’instrucziun e geniturs. La prova da controlla – ch’è vegnida tegnida conscientamain bassa per la fasa preparatorica – na permetta ad interim naginas constataziuns represchentativas. Ils emprims discurs èn dentant la basa per l’enquista vasta che suonda: Els mussan tge temas ch’occupan las trais gruppas e gidan ad adattar ils questiunaris tenor la situaziun speziala dal Grischun.

Las perscrutadras èn stadas fitg impressiunadas, quant fundadamain e differenziadamain che las scolaras ed ils scolars èn s’exprimids. Els han descrit lur vista sin l’instrucziun da talian ed han formulà giavischs davart tge ch’ins po far en l’instrucziun e pertge. Da quai pon ins concluder ch’ils uffants reflecteschan da maniera activa l’instrucziun e ch’els s’occupan dals cuntegns.

Pertutgant il niz persunal dal talian eran las opiniuns dals uffants divergentas. Tscherts èn da l’avis che las enconuschientschas dal talian sajan impurtantas, perquai che la lingua vegn duvrada en tschertas professiuns, per exempel en la branscha da construcziun u en il sectur da la sanadad e da la tgira. Auters manegian ch’ins possia per il solit era sa chapir per tudestg u englais. Tuttas trais gruppas mussan a medem temp ina clera conscienza ch’il talian appartegna al Grischun ed a la Svizra. Uffants e creschids han numnà inscunters cun la lingua en il mintgadi e champs professiunals, en ils quals i dat talian. En tut è dada en egl ina tenuta positiva envers la lingua taliana.

A partir dal favrer 2027 suonda la gronda enquista cun var 600 scolaras e scolars, 50 persunas d’instrucziun e 1200 geniturs. Ils uffants vegnan ultra da quai a realisar activitads linguisticas. Uschia stgaffescha MoMIt per l’emprima giada ina vasta basa da datas davart la moda e maniera co ch’il talian vegn percepì, emprendì, instruì ed accumpagnà en il Grischun tudestg. Ils resultats duain en l’avegnir er enritgir la discussiun davart l’instrucziun da linguas estras en la scola primara cun enconuschientschas actualas dal Grischun.

Il cuntegn da questa contribuziun è vegnì mess a disposiziun da l’Academia Raetica: www.academiaraetica.ch.