MoMIt

Models mentals dal talian sco lingua estra en la scola primara

Plurilinguitad en il Grischun
Il project MoMIt vegn realisà en il chantun Grischun. Il Grischun è il sulet chantun da la Svizra cun trais linguas uffizialas: tudestg, rumantsch e talian. Il territori cun la preschientscha la pli ferma dal talian è il Grischun talian (Grigioni italiano). Il talian gioga dentant er ina rolla impurtanta en ils territoris per gronda part tudestgs u rumantschs dal chantun. Sin plaun naziunal vegn la lingua minoritara protegida e promovida tras mesiras legalas specificas.

Talian sco lingua estra en la scola primara 
L’instrucziun da duas linguas estras è francada fermamain en la scola primara en Svizra. L’emprima lingua estra vegn instruida a partir da la terza classa. Tut tenor il chantun po quai esser franzos, tudestg, talian, rumantsch u englais.

MoMIt perscrutescha l’instrucziun da talian sco emprima lingua estra en scolas primaras en scolas tudestgas dal chantun Grischun. Il project sa drizza a las 6. classas (onn da finiziun dal stgalim primar) nua ch’il nivel da cumpetenza intenziunà munta in A1.2 tenor il plan d’instrucziun 21.

• Talian sco lingua estra è vegnì introducì l'onn da scola 1999/2000.
• Dapi l'onn 2013 cumplettescha l'englais l'instrucziun da linguas a partir da la 5. classa. 
• La basa è la refurma da scola da la Conferenza da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP) da l'onn 2004. La refurma ha trais finamiras:
  - introducziun tempriva da linguas estras;
  - armonisaziun interchantunala (concordat da HarmoS);
  - rinforzament da las linguas naziunalas e da l'englais.
• L’instrucziun tempriva da duas linguas estras è l’object da discussiuns politicas tant sin plaun naziunal sco era sin plaun chantunal.

La rolla da las tenutas, da las emoziuns e da la motivaziun d’emprender linguas estras è vegnida perscrutada en numerus studis internaziunals e naziunals. Per il Grischun mancan dentant fin ussa datas sistematicas per obtegnair enconuschientschas fundadas davart tals process.

Il project MoMIt serra questa largia cun respunder a las suandantas dumondas: 

1. Tge models mentals areguard il talian caracteriseschan la relaziun da las scolaras e dals scolars envers l’emprender, da las persunas d’instrucziun envers l’instrucziun e da las persunas responsablas per l’educaziun envers il sustegn d’emprender questa lingua?
2. Co sa differenzieschan ils models mentals da las persunas d’instrucziun e da las persunas responsablas per l'educaziun da quels da las scolaras e dals scolars? Quant enavant sa sumeglian els?
3. Co correleschan las cumpetenzas da talian da las scolaras e dals scolars a la fin da la scola primara cun lur agens models mentals sco era cun quels da lur persunas d’instrucziun e da lur persunas responsablas per l’educaziun?

Persunas participadas
Il project sa drizza a trais gruppas en mira: 

• Scolaras e scolars da la sisavla classa primara (scolas da la part tudestga dal chantun Grischun). Dumber spetgà da participantas e da participants: ca. 600 scolaras e scolars
• Persunas d'instrucziun dal stgalim primar ch'instrueschan talian sco lingua estra. Dumber spetgà da participantas e da participants: ca. 50 persunas d'instrucziun
• Persunas responsablas per l'educaziun da las scolaras e dals scolars participads. Dumber spetgà da participantas e da participants: ca. 1200 persunas

Per garantir in’eterogenitad uschè gronda sco pussaivla da la prova da controlla, vegnan cumpigliadas scolas da differentas regiuns dal Grischun (regiuns da muntogna, territori urban, regiuns dal cunfin linguistic).

Retschertga da datas
La reschertga da datas succeda en duas fasas:  

Fasa qualitativa:
En gruppas da focus discuteschan scolaras e scolars, persunas d’instrucziun e persunas responsablas per l’educaziun davart lur experientschas cun emprender ed instruir talian. Ils discurs dattan invista en la motivaziun, las emoziuns e las tenutas envers la lingua taliana. Ils resultats servan a medem temp sco basa per adattar ils questiunaris da la segunda fasa.

Fasa quantitativa:
Ella furma il focus principal dal studi. Tuttas trais gruppas elavuran questiunaris davart motivaziun, emoziuns e tenutas envers il talian sco lingua estra. Ultra da quai schlian las scolaras ed ils scolars incumbensas linguisticas che permettan da registrar datas davart lur cumpetenzas linguisticas globalas.

Il studi duai vegnir a novas enconuschientschas davart ils models mentals da las scolaras e dals scolars, da las persunas d’instrucziun e da las persunas responsablas per l’educaziun areguard il talian en la part tudestga dal chantun Grischun. I vegn er examinà quant enavant che questas ideas convergeschan u divergeschan tranter las gruppas participadas. La finala vegn analisà, sch’i dat ina correlaziun tranter las cumpetenzas da talian a la fin dal stgalim primar ed ils models mentals dals uffants, da las persunas responsablas per l’educaziun e da las persunas d’instrucziun.

Concretamain vegnan ils resultats a....
• ... rinforzar il barat tranter perscrutaziun, scola e famiglias; ;
• ... contribuir a la perscrutaziun davart linguas minoritaras en il context da scola;
• ...dar impuls per la furmaziun e furmaziun supplementara da persunas d'instrucziun. 

L’integraziun da las scolaras e dals scolars, da las persunas d’instrucziun e da las persunas responsablas per l’educaziun avra novas pussaivladads da participaziun en il champ da la perscrutaziun ed appreziescha a medem temp lur rolla en il context da scola.