Intervista

«La furmaziun per persunas d'instrucziun è sa midada, davent da l'intermediaziun da savida a l'orientaziun a las cumpetenzas.»

Sche Vus guardais enavos sin Voss temp sco manaders da studi: Tge è stà per Vus persunalmain la pli gronda motivaziun?

Franca Caspani: Mia lavur viva dals contacts socials e da la cooperaziun, tant cun las collavuraturas ed ils collavuraturs sco era cun las studentas ed ils students e cun las scolas. Questas relaziuns interpersunalas ed il barat permanent èn stads per mai la funtauna da motivaziun principala.

Carol Vladani: Sch’ina persuna d’instrucziun porscha sin basa da sia scolaziun a la SAP dal Grischun per exempel in’instrucziun fitg progressiva e fundada en tudestg, lura profiteschan bleras scolaras e blers scolars sur onns. La persuna d’instrucziun ha pia era ina funcziun da multiplicatur. Da render conscient las persunas d’instrucziun futuras da questa rolla e d’als rinforzar en quella, quai è stà per mai ina da las motivaziuns principalas.

Tge svilups han marcà spezialmain la furmaziun da las persunas d’instrucziun?

Franca Caspani: Jau lavur dapi passa 20 onns a la Scola auta da pedagogia dal Grischun, dapi passa 10 onns sco manadra da ressort resp. da studi. Durant quest temp hai jau lavurà cun quatter plans d’instrucziun successivs. Ils svilups ils pli impurtants a la SAP dal Grischun èn segir la terziarisaziun, l’individualisaziun sco era la digitalisaziun. La lavur è stada ed è anc adina extrem multifara, creativa e captivanta.

Carol Vladani: Jau sun stà passa 10 onns docent a la Scola auta da pedagogia da Son Gagl, durant 4 onns co-manader da studi en in studi communabel per il Stgalim secundar I da la SAP da Son Gagl e da la SAP dal Grischun, ussa 1 onn e mez manader da studi qua a Cuira. Durant quest temp è la professiun da scolast:a segiramain daventada pli pretensiusa, spezialmain pervi dals svilups gia numnads. Vitiers vegnan era las pretensiuns creschentas areguard l’abilitad da communitgar da persunas d’instrucziun ed ina gronda autoreflexiun en la pratica.

Hai dà autras innovaziuns?

Carol Vladani: La scolaziun è sa midada, davent da l’intermediaziun da savida ad in’orientaziun a las cumpetenzas. Ils cuntegns sa basan sin la teoria e sin la scienza, betg sco pli baud ils uschenumnads Best Practice, quai che munta in gudogn enorm. Quai che nus dain a nossas studentas e noss students è fundà sin ina basa teoretica solida, adina cun l’aspect pratic. Il process d’emprender è vegnì pli ferm en il focus. La persuna d’instrucziun n’è betg simplamain intermediatura, ella è plinavant educatura. Ella sto esser abla da schliar situaziuns difficilas en stanza da scola. Ed ella sto adina pudair motivar ses agir. Quai èn cuntegns che vegnan integrads dapi intgins onns pli e pli en la furmaziun da las persunas d’instrucziun.

Franca Caspani: Nova è ultra da quai la furmaziun per in svilup persistent. Las cumpetenzas per in svilup persistent en il sectur ecologic, economic e social èn daventadas cleramain pli impurtantas. Plinavant purschain nus furmaziun da medias/cumpetenza da medias e dapli moduls d’informatica, er en cumbinaziun cun autras disciplinas. Quai che pertutga la furmaziun da medias vai, ultra da las medias socialas, era per l’abilitad da valitar, sch’ina funtauna è fidada u betg. I va tant per la cumpetenza d’applicaziun sco era per sviluppar in diever critic da las differentas medias.
In grond pass è il studi per il ciclus 1, q.v.d. la scolina incl. l’emprima e la segunda classa primara che nus purschain dapi il 2022. Partind da HarmoS realisain nus uschia il trend da concepir ina midada pli moderada da la scolina a la scola primara. Nossa scola auta è ultra da quai creschida considerablamain ils ultims onns. Cura ch’jau hai cumenzà qua mia emprima plazza, avevan nus var 200 studentas e students. Oz èn quai passa 600.

È il profil da las studentas e dals students sa midà en il decurs dals onns?

Franca Caspani: Igl ha dapli glieud che ha gia lavurà en ina professiun e che ha dapli experientscha da vita. Quai ha in effect fitg interessant en l’instrucziun, perquai che differentas perspectivas, differents basegns e differentas experientschas fruntan in sin l’auter. Bleras da las studentas e blers dals students futurs èn gia infurmads fitg bain, cura ch’els spluntan tar nus. Els san tge che vegn purschì a las differents SAPs e tge ch’è pussaivel nua. Quai ves jau fitg positiv. Els sa decidan pli conscientamain per ina scola auta da pedagogia specifica.

Carol Vladani: Tut en tut chattain nus tranter las studentas ed ils students ina pli gronda varietad da premissas. Quai ha da far cun las vias d’admissiun multifaras, ma era cun quai che las studentas ed ils students portan. Nus constatain che las studentas ed ils students han ina pli gronda sensibilitad per squitsch e work-life-balance. A medem temp han els pli grondas spetgas areguard accumpagnadras ed accumpagnaders ed areguard las structuras durant il studi. Els arrivan cun grondas spetgas, quai che pertutga la qualitad dals cuntegns d’emprender.

Constatais Vus midadas en il contact cun studentas e students, p.ex. areguard il cumportament durant il process d’emprender u areguard la capacitad da supportar squitsch?

Carol Vladani: Las studentas ed ils students futurs sa barattan sur ils novs chanals da communicaziun. Els san tge che marscha en las differentas scolas autas. Qua tras han els in’aspectativa pli gronda areguard la transparenza ed il resun envers els. Il mintgadi da studi en ina scola auta è da princip pli pauc scolastic ch’en la scola media, ha persuenter dapli moduls. I vegn pretendì dapli independenza ed atgna responsabladad. Quai è ina sfida per intginas studentas ed intgins students.

Franca Caspani: Quest ultim aspect poss jau confermar. I dat dapli cas da cussegliaziun. Plinavant constatain nus ch’i deva pli baud bleras studentas e blers students che han absolvì in semester a l’exteriur u en in’autra SAP. Quai è sa sminuì ils ultims onns. Nus cooperain anc adina cun scolas autas a l’exteriur, ma la dumonda è sa reducida, era tar autras SAPs.

Tge effects han midadas sco IA u diversitad sin la furmaziun da persunas d’instrucziun?

Carol Vladani: L’IA ha consequenzas massivas sin il studi sez ed era sin l’activitad da las persunas d’instrucziun. Per nus sco scola auta èsi impurtant che nus chapin l’IA sco instrument. L’IA è daventada ina part integrala da la furmaziun da persunas d’instrucziun. Tge è in diever raschunaivel da l’IA? Quai è in aspect che vegn integrà en il studi. La diversitad en las classas primaras n’è betg nova, mabain il cas normal. Quai vegn natiralmain integrà en ils cuntegns da la furmaziun. Igl è nossa incumbensa d’anticipar las midadas socialas en la furmaziun.

Franca Caspani: L’IA è in tema impurtant e fitg actual. La SAP dal Grischun realisescha in’offensiva dad IA per scolar persunas d’instrucziun ed autras collavuraturas e collavuraturs. L’IA ha dentant er in’influenza sin la controlla da las prestaziuns, per exempel co definir la cumprova da prestaziuns. Ins duai mussar a las studentas ed als students che l’IA è in utensil che po vegnir duvrà cun senn, per generar ideas u per reveder texts etc. I sto dentant tuttina anc dar l’interacziun cun l’object d’emprender. Quai dovra temp e po esser stentus. Mo sin questa moda s’augmenta l’emprender.

Tge rolla gioga ozendi il contact cun ils geniturs en la furmaziun da persunas d’instrucziun?

Franca Caspani: Nossa incumbensa è quella da manar las persunas d’instrucziun futuras uschè lunsch ch’ellas pon tgirar ina buna relaziun cun ils geniturs e quai en ina cooperaziun. Per quai als ston ins rinforzar en lur professiunalisaziun, per ch’els possian sa mussar sco expertas ed experts cun buns arguments. Ils geniturs pon esser provocants ed els han lur agens arguments. Els vulan proteger e far avanzar ils agens uffants. Sco persuna d’instrucziun èsi ina incumbensa impurtanta da stgaffir ina buna relaziun cun ils geniturs, quai che vegn la fin finala dabun a l’uffant. Surtut en ils moduls da las scienzas d’educaziun vegn quest tema tractà. La lavur cun ils geniturs è adina puspè tema, er en ils praticums e surtut durant l’ultim onn da furmaziun. Il rinforz ed il sustegn ston dentant esser garantids suenter la fin da la furmaziun cun cumenzar la professiun e durant ils emprims onns da la professiun. Per quest intent purschain nus furmaziuns supplementaras. Er en nossa rolla sco manaders da studi sentin nus ch’ils geniturs da las studentas e dals students èn preschents davos las culissas. Uschia stuain nus cultivar tar nus sezs quai che nus vulain sviluppar tar las studentas ed ils students.

Tge svilups As giavischais Vus concretamain per futuras persunas d’instrucziun? Nua vesais Vus en quest reguard il potenzial e la schanza da la SAP dal Grischun?

Carol Vladani: Jau hai emprendì d’enconuscher la SAP dal Grischun sco ina Scola auta innovativa e persunala cun clers accents. Jau sper ch’ella possia mantegnair sias fermezzas er en vista a la creschientscha, las stretgas relaziuns che nus avain, il contact persunal, las vias directas sur tut ils stgalims. Ch’ella possia mantegnair la survesaivladad. La SAP dal Grischun è numnadamain sin buna via.

Franca Caspani: Jau rest vinavant fidaivla a la SAP dal Grischun, però en ina nova funcziun. Jau resumesch mes giavischs cun trais Cs. L’emprim C stat per cumpetenza. Jau giavisch a la SAP ch’ella possia vinavant scolar persunas d’instrucziun cumpetentas en tut las trais linguas chantunalas che pon exister en il mintgadi da scola. Il segund C è la cooperaziun. Jau appreziesch l’atmosfera famigliara per studentas e students e per collavuraturas e collavuraturs a la scola auta. La lavur e la furmaziun duain era vinavant esser caracterisadas dal respect interpersunal. Il terz C stat per creativitad. Jau ves la lavur a la SAP sco inspiranta ed animanta, spezialmain er en connex cun la plurilinguitad vivida en nossa scola auta.